Kai Notebook (YouTuber chia sẻ về cách học, tự nhận đạt điểm trung bình 98% ở trường) giới thiệu một thói quen buổi sáng mà bạn ấy nói đã khiến mình “nghiện” học. Điều bất ngờ là thói quen này không bắt bạn làm thêm gì. Nó chỉ bắt bạn bỏ đi một thứ: chiếc điện thoại trong giờ đầu tiên sau khi thức dậy.
Ý tưởng chính: đừng đốt dopamine từ sáng sớm
Kai giải thích bằng một biểu đồ đơn giản gồm ba đường: thời gian trong ngày, mức dopamine và một mức nền (baseline).
- Vừa thức dậy, dopamine của bạn nằm quanh mức nền.
- Nếu việc đầu tiên bạn làm là mở điện thoại, lướt mạng xã hội hay xem video ngắn, dopamine tăng vọt.
- Cơ thể luôn tự cân bằng, nên sau cú tăng vọt sẽ là một cú tụt xuống dưới mức nền.
- Đúng lúc tụt đó mà bạn ngồi vào học thì việc học trở nên nặng nề như lao động khổ sai. Bạn muốn làm bất cứ việc gì khác, và cách dễ nhất để thoát cảm giác đó là… cầm điện thoại lên lần nữa.
Cứ thế, cả ngày của bạn thành một chuỗi đỉnh và đáy lộn xộn, và rất khó tập trung vào bất cứ việc gì.
Ngược lại, theo Kai, người học giỏi giữ dopamine ổn định quanh mức nền. Khi não không vừa trải qua một cú tăng vọt, việc học không còn bị so sánh với TikTok, nên nó trở nên dễ chịu, thậm chí thú vị. Họ ưu tiên nguồn dopamine “tự nhiên” hơn: chính việc học, ra ngoài trời, tập thể dục.
Lưu ý nhỏ: mô hình “tăng vọt rồi tụt” là cách giải thích đơn giản hoá, phổ biến trên YouTube, chứ không phải mô tả chính xác về mặt thần kinh học. Nhưng trải nghiệm thực tế thì khá quen thuộc: lướt điện thoại 20 phút rồi mở sách, bạn sẽ thấy sách “chán” hơn hẳn.
Thói quen buổi sáng của Kai, gồm 3 bước
Kai thường dậy lúc 5 giờ sáng, nhưng bạn ấy nhấn mạnh giờ dậy không quan trọng. Quan trọng là thứ tự việc làm sau khi dậy.
1. Không chạm vào điện thoại
Điện thoại để chế độ im lặng và không mở. Không đọc tin nhắn, không kiểm tra email, kể cả thông báo của lớp học. Kai không đụng vào bất kỳ thiết bị công nghệ nào.
2. Thiền vài phút
Thiền có hai tác dụng:
- Dọn sạch đầu óc. Giữ dopamine ở mức nền, đồng thời gạt bớt những suy nghĩ lộn xộn để giảm tải nhận thức trước khi nạp kiến thức mới.
- Định hướng cho ngày hôm đó. Kai dùng lúc thiền để tự nhắc mình: mình muốn trở thành người như thế nào, mục tiêu là gì, hôm nay cần ưu tiên việc gì. Theo bạn ấy, lý do nhiều người bỏ thói quen mới là vì sáng hôm sau họ quên sạch động lực hôm trước. Nhắc lại mỗi sáng giúp giữ được tinh thần đó lâu dài.
3. Ngồi vào bàn học ngay
Không rửa mặt, không ăn sáng, không chuẩn bị gì. Đầu óc đang tỉnh táo và dopamine đang ở mức nền, nên Kai tận dụng ngay. Bàn học của bạn ấy chỉ có mỗi chiếc laptop, nên không cần dọn dẹp. Tắm rửa, ăn sáng để sau (tất nhiên bạn có thể đổi thứ tự cho hợp với mình).
Học trước từ sáng sớm còn có một lợi ích phụ: khi lên lớp, bài giảng trở thành lần ôn thứ hai vì bạn đã học qua phần đó rồi. Và lúc 5 giờ sáng thì chẳng ai thức để làm phiền bạn.
Bài học cốt lõi: bớt đi, chứ không thêm vào
Thông điệp Kai muốn nhấn mạnh là: thói quen này không phải làm thêm những việc giúp bạn năng suất hơn, mà là bỏ bớt những thứ khiến bạn mất năng suất. Hãy dọn trống buổi sáng tới mức việc duy nhất bạn muốn làm là ngồi học.
Kai cũng không bảo bạn cai hẳn điện thoại hay game. Dùng vẫn được, chơi vẫn được, miễn là có điều độ và đừng bắt đầu ngày mới bằng chúng. Giờ đầu tiên sau khi thức dậy là giờ quan trọng nhất, vì nó quyết định nhịp của cả ngày.
Cuối cùng, Kai cho rằng việc học tự nó có thể thú vị nếu bạn tập trung hẳn vào nó, thay vì cố “phủ” thêm dopamine lên trên (ví dụ vừa học vừa mở video Subway Surfers ở góc màn hình).
Áp dụng với Anki
Thói quen này ghép với Anki rất tự nhiên, vì ôn thẻ là việc ngắn, rõ ràng và không cần chuẩn bị:
- Lấy Anki làm việc đầu tiên của buổi sáng, trước khi mở bất kỳ ứng dụng nào khác. Mở máy tính hoặc AnkiDroid là vào ôn luôn, không ghé Facebook “một chút”.
- Đặt app Anki ở màn hình chính, gom app mạng xã hội vào một thư mục khó tìm. Đây chính là tinh thần “bớt đi” của Kai: giảm ma sát cho việc nên làm, tăng ma sát cho việc không nên làm.
- Học thẻ mới khi đầu óc đang tỉnh, để buổi tối chỉ còn ôn lại. Giống như Kai biến giờ lên lớp thành lần ôn thứ hai.
- Đừng vừa ôn vừa xem video. Ôn thẻ cần sự chú ý trọn vẹn, nếu không bạn sẽ bấm “Good” theo quán tính mà chẳng thực sự nhớ lại.
Bạn không cần dậy lúc 5 giờ. Chỉ cần thử một sáng mai: thức dậy, không mở điện thoại, ôn xong lượt thẻ hôm nay rồi mới cầm máy lên. Xem cảm giác học có khác đi không.